كاشان گردي،سفرهاي نوروزي،روز سوم

سفرهاي نوروزي - روز سوم

 كاشان گردي
تاريخ : نوروز نود و شش

عناوين سفر:امامزاده و حمام سلطان امير احمد،قلعه جلالي و حصار سلجوقي

لينك كانال تلگرام وبلاگ سفر به ديگر سو

روز سوم هوا سرد شده بود و باران مي باريد. ما هم تصميم گرفتيم بيشتر استراحت كنيم و ديرتر براي گشت شهري بريم.بعد از اينكه هوا بهتر شد زديم بيرون و كاشان گردي را از سر گرفتيم. اينبار خانم آقا حميد و دخترشان هم با ما همراه شدند تا از بازار خريد كنند. روز سوم بيشتر زمان براي خريد مانتوهاي سنتي سفارش همسرم كه قرار شد از قمصر برايمان بياورند و خريد و سوغات گذشت.بعد از صرف ناهار در منزل به همراه حميد كه شيفت كاريش را به خاطر ما تغيير داده بود و كمي استراحت، بعد از ظهر براي بازديد يك بناي فوق العاده ديدني دوباره از خانه زديم بيرون.

امامزاده سلطان امير احمد

زیارتگاه امامزاده سلطان امیراحمد کاشان در محله ای به همین نام در خیابان علوی و در مجاورت خانه های تاریخی طباطبایی و بروجردی و عباسیان واقع شده است.

این بنای تاریخی از آثار مربوط به قبل از دوره صفوی به شمار می رود و کاشی کاری گلدسته ها و ایوان متعلق به دوره قاجار است.

***

حمام سلطان امير احمد
Sultan Amir Ahmad Bathhouse

در مجاورت این زیارتگاه، حمام سلطان امیر احمد قرار دارد که نمونه‌ای از زیباترین حمام‌های ایران از نظر معماری، تزئین و کاربرد فضاها به شمار می‌رود. این حمام با وسعت 1000 متر مربع نام خود را از امامزاده سلطان امیراحمد (نوه امام جواد (ع) که بقعه آن حضرت در مجاورت آن می‌باشد) گرفته است.

سردرب حمام سلطان امیراحمد با انواع هنرهایی مثل مقرنس، یزدی بندی،  گچبری برجسته، کتیبه قرآنی و... جزو بهترین سردرب های بناهای کاشان است.

فضاهای حمام سلطان امیر احمد کاشان، متشکل از پیشخوان، هشتی، راهروهای ارتباطی، سربینه، سرماخوان، گرماخوان، صفه شاه نشین، خزینه، اتاق تنظیف، سرویس‌های بهداشتی، و دو حلقه چاه آب می‌باشد.

حمامي بي نظير كه در نگاه اول فكر كنم پس از ورود دائم بايد در و ديوار و سقف آن نظر مي كردي.

بخشی از لوکیشن سریال جابر ابن حیان (با حضور اکبر عبدی و مرحوم حسن جوهرچی) در حمام سلطان امیراحمد که به دهه 80 بازمی گردد.

یکی از موارد مهم این بنا، آهک و گچ بری هایی است که تعداد 17 لایه مرمتی آن، بیانگر قدمتش می باشد.

حمام های تاریخی نمادی از شکوه، تمدن وفرهنگ ایران زمین بودن به طوری که یک مورخ فرانسوی در سفرنامه خود می نویسد:"زمانی که اروپاییان در بشکه خود را می شویند و یکی از شاهزادگان فرانسوی افنخار می کند که 5سال است حمام نکرده،درشهرهایی مثل کاشان حمام های بزرگ و باشکوهی مثل کاخ وجود دارد".
منبع:روزنامه دنیای اقتصاد 

كاشي هاي قديمي و جديد

نقش و بي نقش

داستان حمام های سنتی (مثل حمام سلطان امیراحمد)، داستان اشک ها و لبخندها است. روایتی از تلخی و شیرینی زندگی مردمان در اعصار گوناگون که محفل گرمی چون حمام را به مکانی برای تبادل اطلاعات و ارتباطات با یکدیگر در موضوعات مختلف سیاسی، فرهنگی، هنری و اجتماعی تبدیل می کردند و چیزها یاد می گرفتند و یاد می دادند.

جاكفشي

جاكفشي

بخشی از خاطرات نسل نیم قرن پیش، مربوط به زمان هایی است که در حمام های عمومی، با افراد کوچه و بازار و محل، مشغول به صحبت و تبادل اطلاعات می شدند.
جایی که زنان، دختران را برای پسران خویش خواستگاری کرده، عروسی و زایمان را برای زوج های جوان برپا کرده و مراسم بزم و شادی به راه می انداختند. مردان نیزخستگی روزانه را با مشت و مال دلاک باشی های تنومند، از جان بیرون می کردند.

حمام هاي قديمي ، معماري پيچيده اي دارد و گاهي دو حمام در كنار همديگر قرار مي گيرند .
بينه در بين ورودي حمام و گرم خانه قرار دارد ، هواي بينه را نيمه گرم مي كردند تا مراجعان يكباره با هوايي گرم مواجه نشوند وهمچنين در هنگام خروج از گرم خانه ، سلامتشان در خطر نيفتد .
ورودي حمام و نيز فضاي بين بينه و گرم خانه را كه « ميان در»  ناميده مي شود به نوعي با پيچ و خم بسيار طراحي مي كردند كه جلو تبادل مستقيم حرارت و رطوبت را بگيرد و هواي بيرون حمام به بينه و هواي بينه به گرم خانه و بالعكس به سهولت منتقل نشود . كل حمام را براي حفظ گرماي دروني آن ، معمولاً پايين تر از سطح زمين و درون خاك مي ساخته اند .
بخشي از فضاهاي حمام نيز نقش پشتيباني دارد . يعني فضاهاي مربوطه به تأمين آب و حرارت حمام مثل تون و انبار هيزم ، كه تون محل افروختن آتش در پشت گرم خانه و خزينه قرار داشته و از بيرون حمام به آن وارد مي شوند . حمام به لحاظ اصول فني كه بايد در ساختنش رعايت شود ، از پيچيده ترين انواع بناست

زندگي در آن وقت،حوض موسيقي بود
(سهراب سپهري)

واژه نامه :

جلوخان : محوطه اي باز از اجزاي دستگاه ورودي که پيش از سردر و در جلو آن قرار مي گيرد .
خزينه : در حمام ، اتاقي کوچک براي شست و شو ، در کنار گرم خانه و برروي گلخن ، که در آن تا نيمه آب مي ريزند . بعضي از حمام ها علاوه بر خزينه آب گرم ، خزينه آب ولرم يا سرد هم دارد .
ساروج : ملاطي مقاوم دربرابر آب ، ازآهک و خاکستر ، خاک رس و ... مي باشد .
تنبوشه : لوله هاي سفالين که از آن براي انتقال آب بين بخشهاي مختلف حمام استفاده مي شده است .
سربينه : محل رخت کن و استراحت و گفتگو در حمام که پس از مدخل و پيش از گرم خانه قرار دارد .
گربه رو : 1) مجراي هوا در زير کف ، براي دفع رطوبت 2) در حمام ، مجرايي که هواي گرم و دود تون را از زير کف حمام عبور مي دهد و کف و هواي حمام را گرم مي کند .گرم خانه : در حمام ، محل اصلي استحمام و جاي مشت و مال که خزينه از ملحقات آن است .
گلجام : شيشه هاي رنگين در روزن سقف يا ديوار
تون : مجموعه راهرو ، اتاقک و ظرفي مسين که در کف و زير خزينه تعبيه مي شود. در کف و مرکز خزينه ظرفي مسين بصورت گودالي کوچک قرار داده مي شود و زير آن اتاقکي وجود دارد که توسط راهرويي به بيرون حمام متصل مي شود و شخصي به اسم تون تاب در فواصل زماني منظم بوسيله افروختن هيزم و ساير مواد سوختي در تون ؛ آب داخل خزينه را گرم نگه مي داشته است . دود ناشي از دود و دم سوختن تون بصورت مستقيم به دودکش ها مرتبط نمي شده بلکه توسط گربه روهاي کف حمام به بيرون حمام هدايت مي شده تا از گرماي آن براي گرم شدن کف حمام استفاده شود. نام هاي ديگر تون ؛ گلخن ، تيون و پاتيون است.
گلخن : تون
هشتي : فضاي سرپوشيده در ورودي ، که معمولاً بلافاصله بعد از سردر و در مدخل قرار مي گيرد و قاعده آن ممکن است به صورت شکلهاي منتظم هندسي مختلفي ساخته شود.

 بام این حمام، یکی از زیباترین بام‌های گنبدی شکل ایران بوده که روی هر گنبد، شیشه‌های عدسی محدب قرار گرفته تا ضمن تامین نور کافی برای قسمت‌های مختلف حمام، مانع دید به داخل شود.

شيشه محدب سمت راست داخل را نشان نمي دهد ولي سمت چپ به داخل اشراف دارد.اميدوارم اين مرمت تنها جهت بازديد و نشان دادن كاربرد اين نورگيرها طراحي شده باشد و به غلط مرمت نشده باشد.

هوا كم كم داشت تاريك مي شد و بعد از روشن شدن چراغ هاي پشت بام حمام، صحنه ي بي نظير و زيبايي به وجود آمد

و شكوهي پر نور...

خط آسمان بر فراز بام حمام تاریخی سلطان امیر احمد

از بام حمام، بادگير زيباي خانه بروجردي ها ديده مي شود

در مسير تكه اي از خانه ي قديمي را در قاب گرفته بودند كه بي نظير بود. من به شخصه از اين ايده لذت بردم.

***

قلعه جلالي و حصار سلجوقي

در بافت تاریخی شهر کاشان و نزدیک دیگرآثار به جامانده از دوران گذشته ، دو دیوار بلند کاهگلی به چشم می خورد که از بقایای حصار معروف عهد سلجوقی است که دقیقا به همین عنوان هم مشهور است.
این دژ تسخیر ناپذیر، در قرن پنجم هجری به همت یکی از مردان قدرتمند و با نفوذ دولت سلجوقیان به نام خواجه مجدالدین ابوالقاسم کاشانی ساخته شده است و اسناد معتبر تاریخی نشان می دهد که این دژ بلند چند بار اهالی کاشان را از دست حملات مهاجمان و غارت عمومی نجات داده است.در کنار این دژ، بقایای قلعه ‌ای دیده می‌شود که به دستور سلطان جلال الدین ملک شاه سلجوقی ساخته شده است.

هوا تاريك شده بود و دوباره ابرها داشتند سر و كله اشان پيدا مي شد و  باطري گوشي و دوربين هم تمام شد و ما هم زودتر رفتيم تا شبي را با ميزبان به گپ و گفت بنشينيم.حميد تدارك يك شام مفصل را داد و كلي با هم صحبت كرديم.

در روز چهارم و در قسمت آخر كاشان گردي به شهر زيرزميني اويي در نوش آباد مي رويم
با ما همراه باشيد...