كاشان گردي،سفرهاي نوروزي،روز چهارم

سفرهاي نوروزي - روز چهارم

 كاشان گردي
تاريخ : نوروز نود و شش

عناوين سفر: روستاي نوش آباد،شهر زيرزميني اويي،مسجدجامع،آب انبار چاله سي،قلعه خشتي فرزين

لينك كانال تلگرام وبلاگ سفر به ديگر سو

روز چهارم به روستاي نوش آباد رفتيم. روستايي مرموز و ديدني. بيش از هر چيز شهري زيرزميني در اين روستا نام آن را شهره كرده است و سيل بازديدكنندگان را از سراسر ايران و جهان به اين نقطه هدايت مي كند.

نوش آباد پاِيتخت انوشيروان پادشاه ساسانی 
در تذكره هاي زيارات نوش آباد و همچنين تذكره امامزاده محمد هلال از نوش آباد بعنوان دارالخلافه انوشيروان،دارالملك انوشيروان،پايتخت خاقان انوشيروان و شهر انوشيروان ياد شده است. قديمي ترين مأخذي كه به نوش آباد اشاره دارد كتاب «الاعلاق النفيسه» ابن رسته (290هجري) است. وي از نوش آباد بعنوان يكي از منزلگاههاي راه بين ري و اصفهان نام مي برد و اين در حالي است كه در اين مأخذ اشاره اي به كاشان نشده است.همين موقعيت حياتي نوش آباد بر سر شاهراه مركزي ايران رهنمون ما به پيشينه تاريخي آن است.

آنگونه که در کتاب تاریخ قم ( نوشته شده در سال ۳۷۸ هـ ق ) آمده‌است "انوشاباد این دیه را از بهر آن بدین نام کردند که یکی از اکاسره ( ساسانیان ) بدان ناحیت بگذشت به چشمه که آنجاست فرود آمد و آن چشمه و موضع را خوش یافت بفرمود تا به آنجا دیهی بنا نهاد و انوشاباد نام کردند." نوش آباد از انوشه (انوشه روان) به معنی بی‌زوال و جاویدان و بی‌مرگ می‌باشد. جایی که خوش و خرم است و روان جاویدی دارد.

صف طولاني بازديدكنندگان و انتظار حدود چهل دقيقه اي و نم نم باران

هميشه از صف رنج مي بريم. هميشه عده اي براي ديگران نوبت گرفتند. هميشه صف از كناره ها پر مي شود و اصلا حركت نمي كند و هميشه چند صف در كنار هم تشكيل مي شوند و عرضش از طولش بيشترند. هميشه سر جا دعوا مي شود. هميشه يكي جلوه توجه مي كند. هميشه تا به تو مي رسد هم بايد كمي صبر كني تا با گروه بعدي داخل بروي:)

آنچه به نام شهر زیرزمینی (اویی) معروف است در واقع ساختارهای متراکم، پیچیده و گسترده‌ای چون دالانهای باریک تودرتو و اتاقهایی با ابعاد کوچک است. مجموعه اویی در زیر بافت قدیم شهر شکل گرفته و تا سطح کنونی شهر نیز گسترده شده‌است. وسعت این شهر به دلیل ارتباط میان محلات و حفاظت از جان و مال مردم در مواقع ناامنی زیاد بوده و در دو سطح افقی و عمودی گسترش یافته‌است. این معماری دست کن در شهرنوش آباد با واژه " اویی " نامیده می‌شود.

از پله هاي آب انبار پايين ميرويم

ورودي سمت راست به داخل آب انبار مي رفت و ورودي سمت چپ به يكي از ورودي هاي شهر زيرزميني اويي

غیر از ورودی اصلی ارتفاع تمام قسمتهای اویی به قد طبیعی یک انسان و بین ۱۷۰ تا ۱۸۰ سانتیمتر است. بر سطح دیوارها و در فواصل اندک، جای پیه‌سوز به چشم می‌خورد. در بعضی قسمتها نیز درون دیوار، سکوهای کوتاهی جهت نشستن ایجاد شده‌است که در بعضی از اتاقها تبدیل به طاقچه جهت قرار دادن اشیاء می‌شود.

سقف آب انبار كه در اصل گنبدي است كه از بيرون نمايان است

نمايشگاه عكس هاي شهر كاشان در داخل آب انبار

طراحي بي نظير سقف آب انبار

از ورودي سمت چپ وارد شهر زيرزميني اويي مي شويم.

در مجموعه تاریخی چاله سی شهرنوش آباد از توابع شهرستان آران و بیدگل شهری در زیرزمین به نام "اویی" وجود دارد که برای همه بازدیدکنندگان شگفت انگیز است. آنچه به نام شهر زیرزمینی معروف است، در واقع ساختارهای متراکم، پیچیده و گسترده چون دالانهای باریک تودرتو و اتاقهایی با ابعاد کوچک است. مجموعه اویی در زیر بافت قدیم شهر شکل گرفته و تا سطح کنونی شهر نیز گسترده شده است. کشف این سازه‌ها به صورت اتفاقی و توسط فری که قصد حفر چاه در منزل خود داشت صورت گرفته و برای ورود به آن، به دلیل پیدا نشدن ورودی اصلی از آب انباری که مجاور این شهر زیر زمینی است استفاده می‌شود.

سیستم تهویه شهر

سیستم تهویه شهر زیر زمینی نوش آباد از طریق کانالهایی بوده که در طبقه اول و به سطح زمین ایجاد شده‌است. چاه‌های مرتبط طبقات، علاوه بر عملکرد عبور و مرور، باعث جریان یافتن هوا در طبقات پایین می‌شده‌است. این عمل در مورد چاههای قنات نیز مصداق دارد. دسترسی به این فضاها، به دلیل قرار گرفتن در زیر زمین از طریق یک چاه و کانال باریک و کوتاه میسر می‌گردد. موضوع تدافعی و پناهگاه بودن این نوع معماری که در دل زمین ایجاد شده تأثیر فراوانی بر چگونگی ارایه پلان معماری آن گذاشته‌است. بنابراین در خصوص ورودی، دسترسی به این فضاها نمی‌بایست به سهولت انجام بپذیرد.

خصوصیات

این مجموعه که به‌صورت دست‌کن زیر بافت شهرنوش آباد به‌صورت مجموعه‌ای از اتاق‌ها، راهروها، چاه‌هاو کانال‌های متعددی در ۳ طبقه ایجاد شده است بر دیواره‌های آن آثار برخورد لبه شیء تیز دیده می‌شود و با توجه به‌سختی جنس زمین این منطقه، باستان‌شناسان این فرضیه را مطرح کرده‌اند که وسایلی که برای حفاری استفاده می‌شده، باید از جنسی شبیه الماس برخوردار بوده باشد.

 وسعت این شهر به دلیل ارتباط میان محلات و حفاظت از جان و مال مردم در مواقع ناامنی بوده و در دو سطح افقی و عمودی گسترش یافته است. غیر از ورودی اصلی ارتفاع تمام قسمتهای اویی به قد طبیعی یک انسان و بین ۱۷۰ تا ۱۸۰ سانتیمتر است. بر سطح دیوارها و در فواصل اندک، جای "پیه‌سوز" به چشم می‌خورد که فاصله این جایگاه‌ها از سقف ۲۰ سانت می‌باشد. در دهانه هر چاهک تعدادی قلوه سنگ و یک تخته سنگ به اندازه دریچه چاهک دیده می‌شود که در مواقع احساس خطر یا ورود هوای آلوده یا دود به طبقات با تخته سنگ دریچه را مسدود کرده و یا اگر دشمن قصد ورود به فضاها را داشته با سنگ‌ها که حکم وسایل و ابزار دفاعی را داشته بر سر مهاجمین می‌کوبیدند. اگر دشمن آتش روشن می‌کرد آنها با تخته سنگی که در کنار هانه هر چاه آماده بود درب آن را می‌بستند، در مواقع عادی عادی بعد از عبور از هر چاه دهانه آنرا با سنگی آسیاب شکل که در وسط آن سوراخی تعبیه شده بود می‌بستند که هم دشمن گول بخورد و هم از آن سوراخ اکسیژن وارد شود. ساختار این راهروها به شکل L مانند ساخته شده که هنگام وارد شدن به راهرو آگر آشنایی به آن نداشته باشید گمان می‌کنید که بن‌بست است و این هم یکی از راهکارهای فریب دشمن بوده.

 در هنگام پناه بردن به زیر شهر سربازی جلوتر از همه چراغ‌ها را روشن می‌کرد و سربازی هم در انتهای صف مردم آنها را خاموش می‌کرد تا دشمن راه را پیدا نکند، راهروها بسیار تنگ بوده و فقط یک نفر می‌تواند از آنها عبور کند در بعضی از جاها باید به صورت خم د شد و در جاهایی هم باید به صورت سینه خیز باید عبور کرد.

در بعضی قسمتها نیز درون دیوار، سکوهای کوتاهی جهت نشستن ایجاد شده است که در بعضی اتاقها تبدیل به طاقچه جهت قرار دادن اشیا می‌شود. اتاق‌ها با ارتفاع۱۸۰ سانتی‌متر و با ابعاد مختلف برای اسکان موقت حفاری کرده‌اند. در بدنه اتاق‌ها تعدادی طاقچه مشاهده می‌شود. اتاق‌ها به شکل تو در تو و با راهروهای زاویه دار که دید مستقیم را با فضای بعدی از بین می‌برد، ساخته شده است. در بدنه دیوار اتاق‌ها و در بعضی از آنها چاهک‌هایی مشاهده می‌شود که به سختی می‌توان وارد آن شد. ارتفاع این چاهک‌ها ۳تا ۵متر است که راه ارتباطی به طبقات بعدی است این چاهک‌ها را هم به صورت L طراحی کردند.

وسعت این اثر تاریخی که از عمق چهار متری از سطح کوچه شروع شده و تا عمق شانزده متری ادامه دارد مشخص نیست، اما با توجه به شواهد موجود و گفته اهالی تا بیرون از حصار تاریخی شهر گسترش داشته است و مساحت آن چهار کیومتر مربع تخمین زده شده است.

آثار معماری به دست آمده تاکنون در سه طبقه شامل راهروهای باریک به همراه اتاق‌های چهار گوش با طاقچه‌های ایجاد شده در دیوارهاست که ارتباط بین طبقات به وسیله چاههای عمودی حفر شده با پنج تا هفت متر عمق می‌باشد.

متاسفانه به دلیل نشت آب و ورود فاضلاب شهری به این مکان تاریخی و کهن باعث نمناکی و خیسی دیواره‌ها شده و دیواره‌ها حالت گل به خود گرفته‌اند و مانع پیشرفت حفاری‌ها و کشف مابقی این اثر ملی شده است که جا دارد قدر این شهر منحصر به فرد در دنیا که بزرگترین سازه در نوع خود در دنیاست را بدانیم و همه برای شناساندن آن به جهانیان و کشف و حفاری کامل آن تلاش کنیم

راه‌ها

سیستم تهویه شهر

سیستم تهویه شهر زیر زمینی نوش آباد از طریق کانالهایی بوده که در طبقه اول و به سطح زمین ایجاد شده‌است. چاه‌های مرتبط طبقات، علاوه بر عملکرد عبور و مرور، باعث جریان یافتن هوا در طبقات پایین می‌شده‌است. این عمل در مورد چاههای قنات نیز مصداق دارد.

دسترسی به این فضاها، به دلیل قرار گرفتن در زیر زمین از طریق یک چاه و کانال باریک و کوتاه میسر می‌گردد. موضوع تدافعی و پناهگاه بودن این نوع معماری که در دل زمین ایجاد شده تأثیر فراوانی بر چگونگی ارایه پلان معماری آن گذاشته‌است. بنابراین در خصوص ورودی، دسترسی به این فضاها نمی‌بایست به سهولت انجام بپذیرد.

روشنایی این فضاها بوسیله پیه‌سوزهای سفالی بوده و روغن آنها احتمالا از دو عصار خانه تاریخی موجود در نوش آباد تهیه می‌شده‌است. در مواقع نا امنی و پناه گرفتن در زیر زمین آب مصرفی اهالی از پایابها و قناتها تامین می‌شده‌است. علاوه بر پایابها مسیر اویی‌ها بگونه‌ای بوده که در بعضی از قسمتها به قنات مرتبط می‌شده‌است.

تاریخ ایجاد و استفاده از این بناها به دوران ساسانی و اوایل اسلام می‌رسد که در دورانهای بعد یعنی سلجوقی تا صفویه و حتی قاجار مورد استفاده بوده‌است.

روشنایی این فضاها بوسیله پیه‌سوزهای سفالی بوده و روغن آنها احتمالا از دو عصار خانه تاریخی موجود در نوش آباد تهیه می‌شده‌است. در مواقع نا امنی و پناه گرفتن در زیر زمین آب مصرفی اهالی از پایابها و قناتها تامین می‌شده‌است. علاوه بر پایابها مسیر اویی‌ها بگونه‌ای بوده که در بعضی از قسمتها به قنات مرتبط می‌شده‌است. تاریخ ایجاد و استفاده از این بناها به دوران ساسانی و اوایل اسلام می‌رسد که در دورانهای بعد یعنی سلجوقی تا صفویه و حتی قاجار مورد استفاده بوده‌است. این مجموعه ارزشمند به شماره ۱۵۸۱۶ و به سال ۱۳۸۵ ثبت در فهرست آثار ارزشمند ملی گردیده‌است

این مجموعه ارزشمند به شماره ۱۵۸۱۶ و به سال ۱۳۸۵ ثبت در فهرست آثار ارزشمند ملی گردیده‌است.

***

مسجد امام علي (ع) نوش آباد

در كوچه پس كوچه هاي روستا مناره اي بلند ديده مي شد كه مربوط به مسجد امام علي (ع) بود.

آنچه از معماری فعلی این مسجد می بینیم آثار دوره قاجاریه است.

حتما داريد از خودتون مي پرسيد چرا من با اين لباس هستم. هوا سرد و باراني بود در روستا و چه مطبوع همراه با بوي خاك.

بنا به تازگي مرمت شده بود

معماري بي نظير و زيبا

***

قلعه خشتي فرزين

اینجا قلعه ی خشتی زیبا و ستودنی از دوران سلجوقی است. سرای کاروانیان اینجا می توانند کمی استراحت کنند. گوش تیز کن صدایی می آید، صدای زنگ اشتران خسته از راه است.

 قلعه خشتی نوش آباد که مربوط به دوره های سلجوقیان، تیموریان و صفویه است، در شرق شهر تاریخی نوش آباد واقع شده است. این قلعه از مستحکم‌ترین و زیباترین قلعه‌های دفاعی است که مصالحش خشت و گل است.

يكي از درب هاي ورودي

قلعه ی خشتی از محکم ترین و زیبا ترین قلعه های دفاعی به مساحت 1هکتار و دارای 9 برج دفاعی است. این قلعه ی خشتی دژی نظامی بوده که در اعصار بعدی کاربری مسکونی پیدا کرده و به طور کلی اهالی این منطقه به هنگام حملات دشمنان به این مکان پناه می آوردند و مال و سرمایه خود را برای جلوگیری از غارت و خسارت، درون آن نگهداری میکردند. این قلعه به وسیله ی دیوار ها ی ضخیم 4 تا 5 متری و برج های بلند در اطراف آن پناهگاهی برای مردمان این دیار بوده است.

اسب در انتظار سوار

برج های متعدد اطراف قلعه نشان دهنده ی اهمیت و اعتبار این قلعه در ادوار گذشته است. مصالح به کار رفته در ساختمان این بنای عظیم، خشت خام و گل می باشد. این بنا دارای دو ورودی یکی در شمال شرقی و دیگری در شمال غربی است. قلعه ی خشتی ایمن گاه مردم کویر و دژی قدیمی است.

قلعه خشتی یا قلعه اربابی در حاشیه شرقی شهر نوش آباد واقع شده است. این قلعه ۸ برج دیدبانی و دو در ورودی دارد؛ به دلیل سیلاب‌هایی که روزگاری نوش‌آباد را دربر گرفته بود، امارات و بناها و شاه نشین های این قلعه به کلی ویران شده است. به گزارش محققان خاک مورد نظر جهت ساخت قلعه از کندن شهر زیر زمینی اویی و آوردن خاک آن به این نقطه ساخته شده ، با این کار هم قلعه ساخته شده و هم خاک های اضافی شهر مخفی بدون شک بر انگیز بودن جابه جا می شده است

گنجينه اي از مسكوكات دوره ي صفوي در آن پيدا شده و از دوره ي قاجار محل سكونت خاندان فرزين بوده است.

سفر چهار روزه ما به كاشان به پايان رسيد
در سفرهاي نوروزي بعدي به لرستان مي رويم
با ما همسفر باشيد