در جستجوي مرگ - قبرستان كاشفيه - سفرنامه دزفول - قسمت هفتم

سفرنامه دزفول - قبرستان كاشفيه

در جستجوي مرگ،آرامستان گردي

بقعه شاه ركن الدين،خانه تاريخي تيزنو

قسمت هفتم

سید العلما و سند العرفا سید صدر الدین محمدبن سید محمدباقر دزفولی متخلص به کاشف. كاشف، تخلص مردي بود كه پاي درس پدر که از علمای دوران بود به تحصيلات علوم ديني پرداخت و در سنين جواني به درجه اجتهاد رسيد. گويند چون دراین راه نتوانسته بود روح حقیقت جوی خودرا اقناع نماید، علی‌رغم مخالفت نزدیکان قدم در جرگهٔ عرفان نهاد.

قبرستان كاشفيه

در شمال شهر دزفول در کنار رودخانه دز و در آنجا که بالا رود معروف است كت هايي وجود دارد که در روزهای گرم تابستان محل تفریح و استراحت اهالی است. درمیان این غارها که در زبان دزفولی به کت معروفند غاری وجود دارد به نام کهف سه درکه. سال‌ها پیش یکی از معروفترین این خطه عالم پرور در پناه سکوت و آرامش آن معتکف شده و با خدای خود خلوت می‌کرده‌ است.

کاشف دزفولی که برای سالکان راه طریقت و شریعتمداران این مرز و بوم نامی آشناست برای مصون ماندن از معاندان زمان خویش ونیز گریز از اهریمن نفس این محل را برای انجام عبادات و توسلات خویش بدرگاه ایزد منان انتخاب نموده و سالهای مدیدی را در عزلت کهف سه در به تزكيه نفس گذرانیده است. 

قبرستان كاشفيه

سطح رویی مزارهای آجری عمدتاً پوششی آجر چینی شده و قاب مانند است که در برگیرنده کادر دیگری از نقوش مزین به آجرهای لعابدار است. آجرهای لعاب دار به سه رنگ سفید، آبی فیروزه ای و سرمه ای تیره مایل به سیاه می باشند. با این که غالب سنگ مزارها از چنین ترکیب اولیه ای تشکیل شدند، برخی از آن ها نیز نقوش آجری ساده بدون ترکیب با آجرهای لعاب دار رنگی با چینشی موزون و هندسی هستند. بعضی دیگر از این نقش ها نیز کاملا لعاب دار بدون کادر آجری پیرامونی هستند.

قبرستان كاشفيه

قبرها در اينجا با نقوش آجری،نقوش لعاب دار،ترکیب نقش آجری و لعاب دار. اما از نظر نوع نقوش به کاررفته، می توان به دامنه ای از طرح ها اشاره کرد. نقوش مذکور غالبا به شکل هندسی و انتزاعی کار شده اند. در مجموع می توان گفت معمولاً هر مقبره ای حاوی حاشیه ای ساده، نقش یا طرح اصلی و احتمالا تاریخ است که در بالا یا پایین طرح ها آمده است.

قبرستان كاشفيه

در نوع ساده آجری هیچ گونه کتیبه حتی تاریخ مرگ وجود ندارد که به احتمال زیاد یا قدیمی تر از بقیه می باشند یا این که افراد مدفون شده از اهمیت کمتری برخوردار بودند.با پرسش از سال خوردگان و دانندگان رسوم این بوم درباره تفاوت آرامگاه های آجری ساده و آجری معقلی چنین پاسخ داده شد: چنان چه شخص متوفی کهن سال یا متمول تر و یا شاید براساس جنسیت بوده، مزار با پوشش یک دست آراسته می گردید و کاربرد نقوش رنگین لعاب دار ویژه این گونه افراد بوده است.

قبرستان كاشفيه

مردم این منطقه مقابر را با توجه به شخصیت و گذشته ی شخص متوفی و بدون نام و نشان و کاملا متواضعانه و با استفاده از ویژگی های اقلیمی، نوع مصالح در دسترس و بوم آورد و همراه با خودبسندگی می ساختند. موضوع جالبی که از پوشش این مقابر می توان استنباط کرد، حضور طرح های انتزاعی و هندسی در تصویرها با استفاده از (خوون چینی) آجرکاری های ساده و لعاب دارست که این خود نشانه ای پایدار از نظر استمرار هنر اسلامی و ادامه ی تزیینات آجرکاری از معماری منازل در زمان حیات تا در معماری منازل آخرت و با حالت یادبودی در این ناحیه می باشد.

پاي مرگ،قبرستان كاشفيه

در اين مقابر نشانه ای بی بدیل از تأثیرات محکم و عمیق تکنیک غنی و استوار آجرکاری (خوون چینی) این منطقه می باشد به صورتی که حتی می توان از این الگوها برای دوران معاصر نیز استفاده نمود. در واقع اگر فراموش کنیم که تصاویر مربوط به مقابراست، کمتر غم و اندوهی در آن ها مشخص می شود و بیشتر آرامش همراه با اتحاد با بقیه آثار با ارزش تاریخی شهر احساس و درک می گردد

قبرستان كاشفيه

 قبرستان كاشفيه

بعد از مرگ كاشف بر فراز غار اتاقی تحت عنوان کاشفیه توسط برادر پدری آن سید محمد علی عارف که از مریدان کاشف بود بنا گردید که هنوز پا برجاست

لاله دميده

اين پُست تقديم به دوست خوب و آرامستان گردم،شهرام شهريار با تارنماي سفرنويس

***

بقعه شاه ركن الدين

 ای که می آیی به دزفول، شاه رکن الدین نظر کن

در میان بافت قديمي شهر، بقعه سید علی شاه رکن الدین قرار دارد. این محله کاملترین محله بافت قدیمی دزفول است که عناصر خود مانند مسجد، حمام و مدرسه را حفظ کرده است. فضای سبز و زیبای این بقعه آن را به نگین سبز بافت قدیم دزفول مشهور نموده است.

سید علی شاه فرزند بهاءالدین معروف به «بابا رکن الدین ولی» (شاه رکن الدین)  از اولیای الهی وعرفای زاهد جلیل القدر است که نسبش با 14 واسطه به امام موسی کاظم (ع) می رسد و ظاهرا ایشان از اولاد حضرت حمزه بن موسی می باشد که به او لقب بابا نیز داده اند

چنین نقل شده که سید علی بواسطه مقام معنوی خود همواره مورد ستایش قبایل عرب خوزستان بوده و این قبایل همواره برای حل و فصل دعاوی خود به وی رجوع می کردند.

گنبدهاي مخروطي و كاشي كاري شده بر بناي دو طبقه بقعه مانند نگيني مي درخشد. به اين گنبدها سبك كلاه درويشي ساخته شده است.

بقعه شاه ركن الدين

***

خانه تاريخي تيزنو

بعد از جدا شدن از دوستان، قدم زنان به خانه ي تيز نو رسيدم. یکی از دیدنی ترین خانه های تاریخی دزفول.ميگن اين خانه همه ویژگی‌های خانه‌های دزفول را در خود جمع کرده.

وقتي به خانه هاي ايراني مي رسم بي نهايت از معماري از هم گسيخته و زشت اين روزهاي شهر غمگين و دلخورم. خانه هاي ايراني، خانه هايي با معنا با معماري منحصر به فرد و متناسب با اقليم منطقه بودند و فلسفه ي حضورشان با صاحبان و ساكنانشان معنا پيدا مي كرد.

خانه تیزنوی دزفول هشت دری است یعنی هشت در ورودی دارد و با عبور از این درها، ایوان مرکزی را خواهید دید.فضای اصلی خانه تیزنو، اصطلاحا درونگرا است. یعنی در مرکز فضای خانه قرار گرفته و حیاط های بیرونی آن را احاطه کرده اند. کف حیاط آجر پوش است و طبقه همکف آن به وسیله ۴ پله از حیاط بالاتر قرار دارد.

خانه تیزنو دزفول ، مثل بیشتر خانه های قدیمی ایرانی هشتی دارد. هشتی فضایی چند ضلعی است که کل خانه را از دید غریبه‌ها مخفی نگه می دارد به طوری که اگر در خانه باز بماند داخل خانه از خیابان قابل دیدن نیست. هشتی یک مزیت دیگر هم داشته و در واقع حکم لابی خانه های امروزی را دارد که وقتی غریبه ای به آن وارد می شود، می تواند تا زمان رسیدن میزبان و آماده شدن او، (درباره خانه های قدیمی، مشخصا حجاب کردن خانم ها) توقف کوتاهی داشته باشد.

بعد از هشتی نوبت به حیاط مرکزی خانه تیزنو می رسد که در آن حوض و باغچه و درخت وجود دارد. این حیاط، ایوان هایی در اطراف خود دارد که با بالا رفتن از پله ها باید به آنها برسید.  این ایوان ها در واقع جلوی اتاق هایی هستند که درهای شیشه رنگی و ارسی های زیبایشان به ایوان باز می شود. در کنار این ایوانها هم غلام گردش قرار داشته. یعنی مسیری برای تردد خدمتکاران خانه.

طاق های خانه تیزنو یکی از دیدنی ترین بخش های آن هستند. چون در قسمت بالای طاق‌ها آجرچینی ها طرح‌های متنوعی ایجاد شده و شیشه‌های رنگی ارسی آن نمای زیبایی به وجود آورده اند.

خانه تيز نو

آخرين عكس يادگاري با دزفول گرام و آخرين وداع با دز پر راز